Basisvaardigheden verbeteren met Ontwikkelkracht

Dat het niveau van de basisvaardigheden van leerlingen beter kan, is algemeen bekend. Maar hoe doe je dat? Het Nationaal Groeifonds vertrouwt op het lerend vermogen van scholen en versterkt deze onder meer via het programma Ontwikkelkracht.

Leraren streven naar het beste onderwijs met effectieve methoden, maar de werkdruk is hoog en kennis over wat werkt, is niet altijd toegankelijk. Ontwikkelkracht ondersteunt scholen daarom met ruimte, tijd en kennis, vertelt Arjen Toet, netwerkmanager van Ontwikkelkracht. 

Praktijkervaring en inzichten uit onderzoek samenbrengen, samenwerking tussen leraren onderling en met onderwijsonderzoekers vergroten én een lerende aanpak: dat zijn de basisingrediënten om basisvaardigheden naar een hoger plan te tillen. Toet: “Er is geen eenduidige aanpak om tot goed onderwijs te komen. Dat kan niet, omdat scholen en hun context niet hetzelfde zijn. Tegelijkertijd hoeven scholen het wiel ook weer niet zelf helemaal uit te vinden, vanuit vele onderzoeken weten we al heel goed wat werkt. Ontwikkelkracht helpt scholen via vier pijlers om bewezen effectieve aanpakken toe te passen in de lespraktijk, te weten: Onderzoeks- en verbetercultuur, Kennisdeling, Co-creatielabs en Expertisescholen Ontwikkelkracht.”

Aan de slag met de onderzoeks- en verbetercultuur op school

“De twee trajecten die vallen onder de pijler Onderzoeks- en Verbeter-cultuur, te weten Groeikracht en De Transformatieve school, vormen de basis van ons aanbod. Samen vaststellen waar de uitdagingen voor de school liggen, hiervoor ontwikkelplannen opstellen en leren van elkaars lessen en aanpak door klasbezoeken: het is dé voorspeller van duurzame kwaliteitsverbetering. Of een school daarbij nu de focus wil leggen op vaardigheden als technisch lezen, leesmotivatie, leerdoelgericht rekenen of iets anders: het kan, want het team bepaalt zelf waaraan gewerkt wordt.”

Kennis delen is kennis verrijken 

“Bij kennisdeling staan publicaties en handreikingen van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) centraal. Dat zijn wetenschappelijke inzichten uit relevant onderzoek op alle mogelijke onderwijsaspecten, dus ook rond de basisvaardigheden, die vertaald zijn naar de praktijk door mensen uit de praktijk. Je vindt alle relevante inzichten, waaronder heel veel over de basisvaardigheden op de website Onderwijskennis.nl. Via Kennisrotonde.nl kun je zelf een vraag stellen aan onderzoekers, waarna zij antwoord geven op basis van relevante wetenschappelijke inzichten.”

Pioniers gaan de uitdaging aan

Voor de pioniers zijn er de Co-creatielabs van Education Lab. Daar proberen leraren zelf een interventie in de klas uit voor bijvoorbeeld het wegwerken van leesachterstanden via Pageturner of de Bibliotheek op school Plus. Ook evalueren ze met behulp van wetenschappers, vertelt de netwerkmanager. 

Leren van andere scholen

“Een best practice werkt heel inspirerend”, aldus Toet over de vierde pijler. “De Expertisescholen Ontwikkelkracht vormen de spil van regionetwerken van ongeveer acht tot tien scholen. Samen met de school en experts - op bijvoorbeeld het thema kennisgericht burgerschap of levend taalbeleid - maken we inzichtelijk waarom deze school het zo goed doet. Wanneer we weten waar de kracht ligt, trainen we een aantal professionals van die school om de expertise op een evidence-informed manier over te brengen op collega’s van andere scholen. Niet zodat zij het een-op-een kopiëren natuurlijk, want altijd is er weer die unieke context van de eigen school.” 

Van onderop

Ontwikkelkracht gaat ervan uit dat het onderwijs een grote sprong kan maken met continue scholing van onderwijsprofessionals. Maar hoeveel rek zit er nog in leraren en schoolleiders? Is het wel redelijk om nog meer te vragen van mensen van wie al zoveel verlangd wordt? Toet vindt van wel: “Gelukkig is Ontwikkelkracht ontstaan vanuit de vraag van onderwijsmensen zélf. Zij beginnen startbekwaam zodra ze van de lerarenopleiding komen, en het vak krijgen ze verder in de vingers in de praktijk. Maar dat is niet genoeg. Om het vakmanschap verder te voeden en meesterschap te bereiken heb je ook regelmatig nieuwe inzichten en inspiratie nodig om te integreren in je lessen. Mensen die in het onderwijs werken, willen dat ook graag: ze willen leerlingen nog beter onderwijs bieden, maar komen er door allerlei omstandigheden niet altijd genoeg aan toe. 

De afgelopen dertig jaar zorgden bij- en nascholing weliswaar voor inspiratie met mooie lezingen en studiedagen, maar helaas lang niet altijd voor effectieve onderwijsverbetering. Daarvoor moet je namelijk minstens vijftien uur bezig zijn met een onderwerp of methode. Ook moet het een directe aansluiting hebben in de eigen praktijk én moet de nascholing evidence-informed zijn. Het zijn de professionals zelf die beseften dat ze meer uit hun leervermogen konden halen. Daarom zijn ze samen met onderwijswetenschappers en onderzoekers op zoek gegaan naar manieren om het onderwijs te verbeteren. Daar is Ontwikkelkracht uit ontstaan. Dat leidt niet alleen tot betere resultaten maar ook tot meer werkplezier, omdat steeds meer aan de behoeften wordt voldaan van de bekende drie-eenheid autonomie, competentie en verbondenheid.” 

Interesse om deel te nemen aan Ontwikkelkracht? 

Heb je een ontwikkelvraag voor jouw school? Ontwikkelkracht biedt verschillende aanpakken die aansluiten bij de behoeften van het team. Je kunt zelfstandig aan de slag of samen met je team een begeleidingstraject volgen. Voor de trajecten ontvang je naast begeleiding een vergoeding om de geïnvesteerde uren geheel of gedeeltelijk te compenseren. Bekijk de mogelijkheden op www.programmaontwikkelkracht.nl en vraag een verkennend gesprek aan om te bespreken welke aanpak past bij de ontwikkelvraag van jouw school.